آخرین اخبارتعریف مزاجمزاج شناسی

تعریف مزاج

بقراط بزرگترین حکیم یونانی، رفتار انسانها را در ۴۰۰ سال پیش از میلاد مورد بررسی قرار داد. او متوجه شد که ما انسانها در رفتارهای خود تشابهات و تفاوتهایی را نشان می دهیم. وی افراد را به چهار دسته دموی، صفراوی، سوداوی و بلغمی تقسیم کرده بود. از نظر وی ما انسانها هر یک منحصر بفرد هستیم، با این وجود در دسته بندیهای محدودی جای می گیریم.

فیلسوفان یونان باستان عقیده داشتند که در طبیعت ۴ عنصر اولیه آب،خاک هوا و آتش وجود دارد که عناصر اولیه یا عناصر اربعه نامیده می شوند، و تمامی تغییرات حاصل در طبیعت از آمیختن این چهار عنصر با یکدیگر و جدا شدن دوبارهٔ آنها از هم صورت می گیرد. آنها هر یک از این عناصر را دارای یکی از خاصیتهای گرمی،سردی، تری یا خشکی می دانستند. اساس مکتب طب اخلاطی که پایه گذار آن را بقراط می دانند، وجود ۴ مایع یا خلط اصلی در بدن انسان و حیوانات است که با این ۴ عنصر مرتبطند که عبارتند از:

  • خون یا دم که گرم و تر است
  • صفرا که گرم و خشک است
  • سودا که سرد و خشک است
  • بلغم که سرد و تر است

بقراط دخالت این چهار مایع را در کلیه حالات بدنی اعم از تغییرات فیزیولوژیک و پیدایش بیماریها و بهبود حال بیماران موثر دانسته و عقیده داشت هر گاه این چهار مایع به نسبت طبیعی و در تعادل با یکدیگر در بدن وجود داشته باشد، بدن سالم است. ولی اگر یکی از این مایعات یا چند تا از آنها به دلیلی از قبیل سوء تغذیه، تنفس هوای فاسد یا شدت گرمای هوا و … از نظر کمی یا کیفی تغییر کند، تعادل این مایعات بر هم خورده، و در این حالت ساختمان طبیعی بدن تغییر می کند و تاثیر نامطلوب بر سلامتی فرد دارد.

طب اخلاطی به مدت ۱۶ قرن در سراسر کشورهای جهان حاکم بر اصول علم طب بوده و کلیه پزشکان دنیا کم و بیش از آن پیروی می کرده اند. طب اخلاطی مسلما پیش از بقراط نیز وجود داشته و آن پزشک دانشمند اصول آن را از پیشینیان اقتباس کرده‌است.

بعدها حکما و دانشمندانی همچون ابوعلی سینا، زکریای رازی و سیداسماعیل جرجانی، طب سنتی را که از یونان باستان به آنان رسیده بود، بار دیگر پرورش دادند و به بالندگی رساندند. در طب سنتی ایران، مزاجها اساس و پایه طب را تشکیل می دهند و مزاج شناسی جایگاه بسیار ویژه ای دارد. به طوری که بر این باور بودند که تا مزاج بیمار مشخص نشود، بیماری او قابل درمان نخواهد بود. ابن سینا عقیده داشت کسی که طبایع و مزاجها را بلد نباشد، پزشک نیست.

مزاج شناسی علمی است بسیار وسیع و گسترده که کاربردهای فراوانی برای تشخیص و درمان مشکلات جسمی و روحی دارد. در حقیقت تمامی جنبه های زندگی ما تحت تاثیر طبیعت بدنمان قرار دارد.

مزاج یعنی درهم آمیختگی و ترکیب چهار خلط صفرا، دَم، سودا، بلغم. هر کدام از این اخلاط اربعه غلبه بیشتری داشته باشد فرد را به آن نام می خوانیم.

مزاجهای اصلی را می توان در ۹ طبقه به شرح ذیل دسته بندی کرد:
۱- افرادی که عنصر هوا در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج گرم و تر دارند و آنها را دموی مزاج می نامند.
۲- افرادی که عنصر آتش در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج گرم و خشک دارند و آنها را صفراوی مزاج می نامند.
۳- افرادی که عنصر خاک در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج سرد و خشک دارند و آنها را سوداوی مزاج می نامند.
۴- افرادی که عنصر آب در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج سرد و تر دارند و آنها را بلغمی مزاج می نامند.
۵- افرادی که عناصر هوا و آتش در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج گرم دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
۶- افرادی که عناصر هوا و آب در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج تر دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.
۷- افرادی که عناصر آتش و خاک در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج خشک دارند و از لحاظ گرمی و سردی معتدل هستند.
۸- افرادی که عناصر خاک و آب در آنان بیشتر از سایر عناصر است، مزاج سرد دارند و از لحاظ تری و خشکی معتدل هستند.
۹- در تعدادی از افرادی نیز این عناصر نسبتاً در حالت تعادل هستند، این افراد مزاج معتدل دارند.

 

غذا چگونه در بدن به خلط و مزاج تبدیل می شود؟

نوع غذایی که می خوریم، می تواند تاثیرات بسیار مهمی بر تمامی اعضای بدن ما از مغز و اعصاب گرفته تا قلب، و معده، کبد و کلیه ها داشته باشد. در بعضی از انواع مزاج، خوردن یک غذای نامناسب می تواند عواقب زیادی داشته باشد. حتما دیده اید افرادی را که حتی با خوردن یک خرما بدنشان جوش می زند. غذا و نوشیدنی نامناسب با مزاج شما می تواند موجب تغییرات خواب، حالت عصبی، اختلال حافظه، اختلال هضم، اختلال دفع، عوارض پوستی، مشکلات کبد و قلب و اندامهای تناسلی شود. برای تعدیل طبع یک ماده غذایی می توان از ترکیب آن با مواد غذایی دیگر که دارای طبع متفاوتی با آن است، به عنوان مصلح استفاده نمود به طور مثال برای تعدیل سردی ماست می توان آن را با موسیر میل نمود.

غیر از مواد غذایی، محیط، رفتارها و احساسات مختلف همچون شادی، ترس، اضطراب، هیجان نیز بر مزاج تاثیر دارند. هوای استنشاقی، استراحت روزانه، چگونگی دفع بدن و حالت عصبی و روانی، مستقیما مرتبط با حالات مزاجی است.

سالم ترین فرد کسی است که میزان گرمی-سردی و تری-خشکی بدنش معتدل باشد. در این حالت وزن معتدل، اخلاق معتدل و خلاصه جسم و روح، ظاهر و باطن همه معتدل می شود. البته باید توجه داشت که هر فرد را فقط با قبل خودش مقایسه نماییم و نه با دیگران. پس وقتی سالم هستیم که این چهار خلط در حد اعتدال در بدن باشد. این در صورتی ممکن است که میزان «خشکی و تری» و «سردی و گرمی» بدنمان را تشخیص داده و با متعادل کردن خواب، خوراک و فعالیتهای خود بر اساس شرایط آب و هوایی و زندگی، طبع و مزاج خود را معتدل نگه داریم.

برای تعدیل مزاج، ملایم پیش روید و افراط نکنید، وگرنه به جای اعتدال، مزاجهای اکتسابی در شما غلبه می کنند. گاهی فشار روحی، ناراحتیهای عصبی، تغذیه نادرست، رژیمهای خشن و یا پرهیزهای افراطی باعث می شود علاوه بر غلبه مزاج اصلی، یک یا دو مزاج دیگر هم غلبه کند. در این حالت با خوردن هر غذا یکی از این مزاجها واکنش نشان می دهند. هر چه غلبه مزاجها بیشتر شود، درمان آنها نیز سخت تر می شود، هرچند غیر ممکن نیست. به یاد داشته باشید که افراط کردن تعادل نمی آورد. پس حد اعتدال را نگه دارید. یعنی مثلا اگر بخواهید غلبه سودا را کاهش دهید، به یکباره همه مسهل های گرم و تر را نخورید، چون در این صورت سودای شما موقتا کاهش می یابد و ممکن است باعث غلبه دم هم بشود. یا مثلا گاهی بیماران فشار خونی آنقدر رعایت و پرهیز می کنند که سودا غلبه می کند و بیماریهای دیگری به آنان اضافه می شود. بنابراین رسیدن به تعادل، عادات و رژیم ملایم و مداومی را می طلبد.

غذا یا به مایعی قرمز کم رنگ متمایل به زرد (صفرا) تبدیل می شود که در هضم غذا، باز کردن مسیر خون و کارایی مغز مفید است.

یا به مایع سرخ رنگ به نام خون یا دم که حامل اکسیژن و مواد غذایی برای سلول ها و مواد زاید سلول است تبدیل میشود.

یا میتواند به قرمز تیره متمایل به سیاه تبدیل شود که موجب تحریک اشتها و تشکیل بافت استخوان میشود.

غالب بیماری ها از عدم تعادل این چهار مزاج و نابه جا بودن و کم و زیاد بودن این ها ایجاد میشود.هر غذایی یکی از این مزاج ها را بیشتر تولید میکند.

پس باید غذا هارا طوری ترکیب کنیم که این چهار مزاج به اندازه نیاز در بدن تولید شود.

بدون اصلاح مزاج سلامتی به طور کامل حاصل نخواهد شد یا اینکه بعد از مدتی دوباره بیمار خواهیم شد.

اغلب افراد یک مزاج غالب ندارند و مزاجشان ترکیبی از مزاج ها می باشد

نمایش بیشتر

نوشته های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بستن
بستن